Felsefe ve Dinler

Felsefe ve Dinler

ABONE OL
Mayıs 17, 2022 19:23
Felsefe ve Dinler
2

BEĞENDİM

ABONE OL

yazı: Damla Mengücek

İnsanoğlu yaradılışından itibaren varoluşlarına dair sebepler aramıştır. Bundan kaynaklı olarak inanılmış ve inanılmaya devam eden yüzlerce tanrı, binlerce din ortaya çıkmıştır. Peki felsefe bu konuda ne diyor?

En eski inanç

İlk inançlar konusunda kesin bir bilgi olmasa da bilinen en eski inanç Hindiuzmdir. Yaklaşık M.Ö 2300 yılında, İndus Vadisi’nde ortaya çıktığı düşünülen dine şu an 900 milyona yakın kişi inanmaktadır. Dünyanın en yaygın 3. dinidir ve inananların yüzde 95’i Hindistan’da ikamet etmektedir.

Felsefi olarak en yaygın dini görüşler Teizm ve Ateizm olarak saptanmıştır. Bunların yanında onlarca görüş daha bulunmaktadır. En yaygın olan 5 tanesine göz atalım.

Brihadishvara Tapınağı, Thanjavur 


Teizm

Terim, Yunanca “Tanrı” anlamına gelen theos kelimesinden türetilmiştir, ilk kez Ralph Cudworth tarafından kullanılmıştır. Bu görüş, tanrıcılık olarak da adlandırılır. Teizm’i benimseyen kişiler en az bir tanrının varlığına inanırlar. Bu görüşe göre tanrı insanlarla kısacası evrenle sürekli bir ilişki içindedir. Çeşitli dinler gönderebilir ve dünyadaki çeşitli olaylara etki edebilir.

Deizm

Deizm inancına göre bir tanrı veya- polideizm’e göre – tanrılar vardır ve evreni yaratmıştır. Ancak cehennem, cennet, vahiy ve mucize olarak adlandırılan oluşumları reddetmektedir. Lakin bazı deistlerin ruhun ölümsüzlüğüne dair inançları hayli çeşitlidir. Ruhların Tanrı tarafından ölümden önceki hayatlarındaki davranışlarına göre ödüllendirileceğine ya da
cezalandırılacağına veya sadece ruhun ölümsüzlüğüne inanan, ruhun ölümsüzlüğü konusunda agnostik yaklaşım sergileyen ve ruhun ölümsüz olmadığını düşünen deistler de vardır.

Agnostisizm

Bir diğer adıyla bilinemezcilik olarak bilinen bu görüşün Hume’dan Kant’a ve Huxley’e kadar uzanan bir tarihi vardır. Agnostisizm kısacası tanrının veya tanrıların varlığının bilinemeyeceğini, kanıtlanamayacağını savunur. Dinsel ve tanrısal dogmaların sorgulanması gerektiğini ileri sürer. Bu bağlamda ateizm ve materyalizmle akrabadır. İlk defa 1869’da İngiliz biyolog Thomas Henry Huxley tarafından agnostik terimi kullanılmıştır. Bununla birlikte eski zamanlardaki filozoflar, herhangi bir ölüm sonrası yaşam hakkında agnostisizm ifade eden, MÖ 5. yüzyıldan kalma bir Hint filozofu Sanjaya Belatthaputta gibi agnostik bakış açısını destekleyen yazılar yazmışlardı.

Panteizm

Tüm tanrıcılık olarak da bilinen bu akıma göre tanrı ile evren bir ve özdeştir. Doğa ile tanrıyı bir tutan doğa ile tanrıyı bir tutan felsefi yaklaşıma bir isim vermek isteyen İngiliz düşünür Toland, 1705 yılında ‘panteizm’ terimi önermiştir ve bu terim Türkçemize doğa tanrıcılık, hep tanrıcılık ve tüm tanrıcılık sözcükleriyle çevrilmiştir. Her şey tanrıdır. Evrende var olan her şey tanrıyı oluşturur. Kimi incelemeciler panteizmin kökenini Ksenophanes ve Parmenides’e kadar uzatırlar. Panteizm, evrensel bir bircilik anlamında ele alınırsa bunun kökleri çok daha eskilere (örneğin Hint mitolojisine) kadar uzatılabilir. Bu anlamda evrenin logos’ça yönetildiğini ileri süren Herakleitos’tan İslam tasavvufuna kadar çok geniş bir alan panteist sayılır. Özellikle İslam tasavvufunun vahdeti vücut (varlık birliği) anlayışı katıksız bir panteizm vermektedir.

John Toland


Panenteizm

Panenteizme göre Tanrı, hem değişmeyen (mutlak) hem de değişen (göreli)dir. Hem zamanın içinde hem dışında; hem sonlu hem de sonsuzdur. Aynı zamanda hem tikel hem tümel; hem neden hem sonuçtur. Panteizm aynı zamanda bu yönünden ötürü Diyalektik Teizm olarak geçer. Ruhun tek amacı, “oluştuğu Tanrı’ya dönmek” şeklindedir. Bunun da yolu
tek evrensel yasa olan evrim (tekâmül)’den geçmektir. Somut anlamda Tanrı’nın bütünleştiği evrenin ve varlıkların, evrim ile diyalektik olarak değiştiği ve geliştiği, gelişimini tamamladıktan sonra dönüşün yine ezeli ve ebedi olan Tanrı’ya olacağı bu geri dönüşte tekamülünü tamamlayan ruhların da Tanrı’ya kavuşacağına inanılır.

Bunların yanı sıra Materyalizm, Politeizm, Henoteizm, Disteizm, Monoteizm gibi çeşitli görüşler de vardır.

Görüldüğü üzere insanlar hep neden aramışlardır. Dünya yaşantılarında yaptıkları iyiliklerin ve kötülerin karşılıksız kalacağına inanmak istememişler, çoğunlukla ödüllerin veya cezaların olacağı bir evrene inanmak istemişlerdir. Evren, binlerce yıldır sayısı kesin olmayan inançlara ve tanrılara ev sahipliği yapmıştır. İnsanoğlu var olduğu sürece bu düşüncelerin de yaşamaya devam edeceği göz ardı edilemeyecek bir gerçektir.

Kaynakça


https://www.psikopatolojibilimi.com/2018/12/18/dunyadaki-en-eski-din-
hangisidir/#:~:text=Hinduizm%20dininden%20hemen%20sonra%20Yahudilik,listenin%20en
%20sonunda%20yer%20almaktad%C4%B1r

https://web.archive.org/web/20130425210925/http://en.wikipedia.org/wiki/Deism

https://tr.wikipedia.org/wiki/Agnostisizm#cite_note-5

https://www.felsefe.gen.tr/panteizm-tum-tanricilik-kamu-tanricilik-nedir-ne-demektir/

https://www.felsefe.gen.tr/panenteizm-diyalektik-teizm-nedir-ne-demektir/

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.